+90 224 441 95 44

CAS (BİLİŞSEL DEĞERLENDİRME TESTİ)

CAS (Cognitive Assessment System) Bilişsel Değerlendirme Sistemi Nedir?

Cognitive Assessment System (CAS)  Bilişsel Değerlendirme Testi, Pass teorisini temel alan 5-17 yaşları arasındaki bireylerin Planlama, Dikkat, Eşzamanlı ve Ardıl Bilişsel işlemlerini değerlendirmek için geliştirilmiş 4 ölçek, 12 alt testten oluşan bir testtir. Uygulama bir ile iki saat arası bir zaman almaktadır.

Bilişsel İşlemler ve PASS Teorisi

PASS Teorisi, zekayı bilişsel işlemler olarak yeniden kavramsallaştıran bir görüş ortaya koymaktadır. Bu teori insanın bilişsel fonksiyonlarını, bilginin zeminini oluşturan işlemler olarak kabul edilen Planlama, Dikkat, Eşzamanlı ve Ardıl bilişsel işlemlere dayandırmaktadır.

PASS Teorisi, DAS, NAGLIERI ve KIRBY (1994) tarafından günümüz teorik ve uygulamalı psikoloji alanlarının özetlenmesi ile oluşturulmuştur. DAS ve arkadaşları, PASS Teorisi ile bilişsel görüşlere dayalı olarak zekayı yeniden yorumlamakta ve bunu yaparken de Luria’nın görüşleriyle bağlantı kurmaktadırlar. Luria, Amerikan, İngiliz ve Kanada psikoloji dergilerinde en çok kaynak gösterilen bilim adamıdır. Das ve arkadaşları, PASS bilişsel işlemlerinin insanın bilişsel fonksiyonlarının temel yapıları olduğunu ileri sürmüşlerdir.

PASS Teorisi’ ne dayanılarak geliştirilmiş olan CAS dört bilişsel işlem alanını ölçmektedir. Bu alanlar ve ölçülen işlevler aşağıda belirtilmiştir.  

1.CAS Planlama Ölçeği:

Bireyin problemlerin çözümlerini belirlediği, seçtiği, uyguladığı ve değerlendirdiği zihinsel bir işlemdir. Bu işlem oldukça karmaşık problemlerin çözümünde kullanılan araçları içermektedir. CAS Planlama ölçeği ile değerlendirilen bilişsel işlemler şu şekilde sıralanmaktadır;

  • Stratejilerin oluşturulması
  • Sonuçların tahmini
  • Dürtü kontrolü
  • Faaliyetin organizasyonu
  • Yeni karşılaşılmış bir durum karşısında planlı tepkide bulunma
  • Kendini değerlendirme
  • Strateji kullanma

2.CAS Dikkat Ölçeği:

Bilişsel performansı etkileyen önemli işlemlerden biri de “Dikkat”tir. CAS Dikkat Ölçeği ile değerlendirilen bilişsel işlemler şu şekilde sıralanmaktadır;

  • Konsantrasyon
  • Temel noktaya odaklanma
  • Önemli bilgiye odaklanma
  • İlginin dağılmasını engelleme
  • Seçici dikkat
  • Dikkatin uzun süre devam ettirilmesi

3.CAS Eşzamanlı Bilişsel İşlemler Ölçeği:

CAS Eşzamanlı Bilişsel İşlemler Ölçeği ile değerlendirilen bilişsel işlemler şu şekilde sıralanmaktadır;

  • Kelimelerden bir fikre ulaşma
  • Parçalardan bir bütün oluşturma
  • Aynı anda birden fazla şeyi görme
  • Kelimeler arasındaki ilişkileri anlama
  • Vurgunun anlaşılması
  • Kavramları ve sözel ilişkileri anlama
  • Uzamsal bilgi ile işlem yapma

4.CAS Ardıl Bilişsel İşlemler Ölçeği:

CAS Ardıl Bilişsel İşlemler Ölçeği ile değerlendirilen bilişsel işlemler şu şekilde sıralanmaktadır;

  • Ardışık bir serideki birbirinden bağımsız seslerin doğru telaffuz edilmesi
  • Kelimelerin anlamsız olarak dizilimlerini kavrama
  • Ardışık uyaranları anlama
  • Seslerin özel dizilmiş şekli ile çalışma
  • Konuşmanın seri organizasyonu
  • Ritmik algı
  • Bağımsız birim bilgi tutma kapasitesi

CAS’ in Uygulama ve Kullanım Alanları

CAS, 5-17 yaş okul çağı çocuklarının bilişsel işlemlerdeki yeterliliğini ve düzeyini belirlemek amacı ile geliştirilmiştir. CAS ayrıca aşağıdaki durumların değerlendirilmesi amacı ile de kullanılmaktadır.

Hem klinik hem de nörolojik olarak değerlendirme yapan CAS testi oldukça geniş bir alanda değerlendirmeleri ile güncel bir ölçüm tekniğidir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocukların Değerlendirilmesi

CAS, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocukların bilişsel işlem özelliklerinin değerlendirilmesi için uygun bir araçtır. Dikkat ve Planlama Ölçekleri bu tanı düşünüldüğündü özellikle önemlidir. Dikkat Ölçeği; bireyin, seçici dikkatte, uygun uyarıcıya yönelmede ve uygun olmayan uyarıcılara ise direnmede ne kadar başarılı olduğunun belirlenmesi konusunda uygulayıcılara olanak sağlar. Planlama Ölçeği; çocukların, bilişsel aktiviteleri organize etmede ve kendilerini programlamadaki düzeylerini belirlemede ne kadar başarılı olduklarının belirlenmesinde uygulayıcılara iyi bir değerlendirme aracı sağlar.

Öğrenme Güçlüğü Olanların Değerlendirilmesi

CAS, Öğrenme güçlüğünün altında yatan bilişsel işlemlerin değerlendirilmesi için de uygun bir araçtır. Örneğin, okumadaki şifre çözmeyle ilişkili Ardıl Bilişsel İşlem problemlerinin ortaya çıkmasına yardımcı olabilir. Eşzamanlı ve Ardıl Bilişsel İşlem Puanları okuduğunu anlamayla ilgili olabilir. Aynı şekilde, matematik problemlerinin çözümüyle ilgili Planlama güçlüklerinin belirlenmesinde kullanılabilir.

Zihinsel Engelli Olanların Değerlendirilmesi

Bir çocuğun zihinsel engelli olma ihtimalinin belirlenmesinde CAS iki açıdan kullanışlıdır. Birincisi, çocuğun eğitim yoluyla sonradan öğrendiği bilgilere çok az ihtiyaç duyan bir değerlendirme sağlar. Böylece çocuk bilgi eksikliği nedeniyle testlerde başarısız olmayacak ve doğal performansı puanlara tam olarak yansıyacaktır. İkincisi, birçok farklı bilişsel işlemin değerlendirilebilmesine olanak sağladığı için ayırıcı tanıya yardımcı olabilecektir.

Travmatik Beyin Hasarı Olanların Değerlendirilmesi

Dört PASS ölçeğinin her biri, travmatik beyin hasarına karşı hassas olan çok çeşitli bilişsel işlemlerin ölçümüne olanak sağlar. Organizasyon, dürtü kontrolü, dikkat, problem çözme ve planlama özellikle travmatik beyin hasarı olan çocuklarda sorun oluşturmaktadır (Savage ve Wollcott, 1994) ve CAS bu bilişsel fonksiyonları kapsamaktadır.

Ciddi Duygusal Bozuklukları Olanların Değerlendirilmesi

CAS, ciddi duygusal bozuklukları olan çocukların değerlendirilmesinde de yardımcı olabilecek bilgiler sağlar. Bu çocukların davranış kontrolü, diğer kişilerle yaşadıkları sosyal problemleri ve dürtüsellikle ilgili olarak yaşadıkları güçlükleri CAS Planlama ölçeğindeki düşük puanlarla ilişkilendirilebilir.

Üstün Zekalı Çocukların Değerlendirilmesi

CAS’in dört ölçeği de üstünlüğün değerlendirilmesi için gerekli olan bilişsel işlemlerin değerlendirilmesine olanak sağlar. CAS bilişsel işlemlerin geniş kapsamlı bir şekilde ölçümüne olanak sağlar ve geleneksel zeka testleriyle ölçülemeyen bilişsel alanlarda üstün olan bireyleri belirleyebilir. Ölçülen fonksiyonların daha geniş kapsamlı olması nedeniyle geleneksel testlerle belirlenenlere göre daha çeşitli alanlarda üstün olan çocukları belirleyebilir.

Planlama Problemleri Olanların Belirlenmesi

CAS, çocuğun planlama ve organizasyon düzeyini değerlendirmek için sistematik ve yapısal bir yöntem sağlar (Weyandt ve Willis, 1994). Planlama alt testleri çocuğun etkinlikleri organize etmesine, uygun stratejiler kullanmasına, dürtüselliğine, davranışlarını düzenlemesine ve değerlendirilmesine karşı hassastır.

Başarının Önceden Kestirilmesi

CAS, çocukların akademik başarılarını önceden kestirmeyi hedeflemektedir. Dört PASS ölçeğinin her biri akademik performansın özel alanlarındaki başarı ve başarısızlıklarla ilişkilidir. Tam Ölçek Standart Puanı, temel başarının önceden belirlenmesinde en iyi göstergedir. Dört PASS ölçeğinin her birine ait standart puanlar da akademik performansın özel alanları ile ilişkilidir.

Tüm bu kullanım alanlarının yanı sıra bilişsel performansı yüksek ama bilişsel işlem alanları arasında eşgüdümsüzlük sonucu gerçek öğrenme performansını ortaya koyamayan öğrencilerin gerçek öğrenme performanslarını ortaya koyabilmeleri için müdahale edilmesi gereken bilişsel işlem alanları hakkında güçlü veriler sunmaktadır.

CAS Zeka Testini Kimler Uygulayabilir?

CAS Zeka Testini İstanbul Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezinde verilen eğitim programını tamamlamış sertifikalı uzmanlar uygulayabilir. Uygulayıcının deneyimi, uygulama kalitesi ve sonuçların isabetli yorumlanması açısından önem taşımaktadır.

İlkokula Başlamadan Önce ve İlköğretim (İlkokul-Ortaokul) Düzeyinde CAS Testinin Önemi

CAS testi, geleneksel zeka testlerinden farklı olarak çocuğu bilişsel olarak da değerlendirdiğinden, ilköğretime (ilkokul-ortaokul) giden ve ilkokul öncesi çocukların, ilkokula hazır bulunuşluk düzeyleri, öğrenme becerilerindeki güçlü ve zayıf yanları, dikkat, planlama, işlem hızı, zamanı etkili kullanma vb. alanlarda ne durumda olduğunu ortaya koyduktan sonra düşük performans gösterdiği alanların nasıl güçlendirileceğini değerlendirmemize olanak tanıdığından çok büyük önem taşımaktadır.